I me dodi dla raprejentanza politica ladina

Do da feter diesc agn de raprejentanza ladina da pert de Florian Mussner y dla SVP ladina vara debojëgn da fà i cunć. Cunć che toma fora scialdi megri e stleć por i ladins.
Te diesc agn n’é  i raprejentanć ladins dla SVP stà bugn da trà fora feter nia por i ladins, tambëgn da n punt de odüda politich de reconescimënt di dërć, sciöche inće dal punt de odüda dla repartiziun dles ressurses che toma fora feter te vigni ćiamp sot al proporz.
Por ći che reverda l’aspet di dërć ne ti vëgnel tres ćiamò nia:
-reconesciü l’indenité de trilinguism ai ladins che laora fora dles valades ladines y adora vigni dé le ladin te so mistier (por ejëmpl tl ospedal da Bornech),
-reconosciü l’atestat de bilinguism A ai ladins che fej na université taliana o todëscia do avëi fat na scora paritetica ladina,
-le dërt de adorè le lingaz ladin ti ofizi publics dla provinzia de Balsan o cun le forzes de polizia,
-la raprejentanza de dërt tla Junta Provinziala,
-la poscibilité de deventè presidënt dl Consëi Provinzial,
-la poscibilité de deventè licare pro le Tar,
-l’azès ales störes plü altes, canche le proporz por i pici numeri ladins ne le cunsënt nia,
-la prejënza ti consëis de aministraziun dles aziëndes publiches che à da nen fá cun les valades ladines.

Chisc é ma n valgügn ejëmpli, olache al ne s’à möt nia di ultimi diesc agn.

Por ći che reverda la repartiziun dles ressurses tira inće i ladins dagnora ala cörta. Tendenzialmënter vëgnel dagnora fat i laûrs publics ti atri posć, cun gran dann por la popolaziun y les imprejes locales. La cultura ladina ne vëgn nia finanziada sciöche al tocass, an ne arjunj gnanca le proporz, inće sce por na dërta tutela messass chësc jì sura le proporz fora, do le prinzip che ai debli désson ti dè deplü. Implü àn arjunt tl ćiamp di finanziamënć tan n gran livel de coruziun, olache al vëgn finanzié deplü les lies y les ativitês plü dlungia ala SVP. Le caje dla Uniun di Ladins de Gherdëna é emblematich. Por ći che reverda le ćiamp dl’edilizia popolara ti manćel inće ressurses ai ladins.

N ultimo pinsier va inće spenü por les nomines da pert dla Junta Provinziala che va do na logica dl peso clientelism de stamp talian.

Döt chësc, deperpo che nüsc raprejentanć ladins dla SVP va incërch a taié vëtes y mangé liagnes.

Albert Pizzinini
Ladins Dolomites

Atentat a Vandoies

L’atentat a Vandoies é le resultat de na certa politica de estrema man dërta che da plü co diesc agn vëgn fata tl Tirol dl Süd.
La preocupaziun é che chësc ne restes nia n fat isolé, suradöt sce la situaziun economica ess da peiorè.
An mëss la finì cun la politica populistica de estrema man dërta.

Ladins Dolomites

L’Assessuria Kasslatter Mur mëss la zede

L’Tar à de rajun ai geniturs che à fat recurs cuntra l’introduziun dl’edema cörta a scora orüda dala SVP. La Curt Costituzionala darà inće plü dessigü rajun al Goern cuntra la Provinzia. Sëgn él ora de fà n vare derevers. Les scores mëss indô ciafè süa autonomia. Al é por püch jì inant cun le cé dür de chi che ô tres avëi rajun y ne l’à nia. La SVP mëss odëi ite che le Tirol dl Süd se à mudé y ne se lascia nia plü arvëne a plajëi sciöche ti ultimi 60 agn.

Ladins Dolomites

Spizoré les orëdles

Sciöche i ladins vëgn tuć por le nês unse odü tla Comisciun di Sis, olache al è gnü tratè la chestiun dl reconescimënt dla maturité te na scora ladina sciöche atestat de bilinguism B. I dui esponënć SVP Brugger y Zeller à dit de no. Y no che le reconescimënt dl bilinguism B foss pa n gran suzès. Ai studënć taliagn y todësc che à fat na scora  taliana o todëscia y dedô l’universté tl ater lingaz, ti vëgnel automaticamënter conzedü le bilinguism A. Chësc mëss inće sozede por i ladins. I piun ia da ći che é sozedü tla Comisciun di Sis por fà finalmënter iustizia. Bilinguism A inće ai academics ladins. Ala SVP Ladina y al assessur Mussner él ma da dì: AZIUN Y NO IMOBILISM. Mo do na tara ne po nia plü la SVP se ascogne por ne perde nia daldöt le müs.
La repartiziun dles ressurses finanziares ne stimenëia gnanca. I cunć por i ladins ne va nia fora. La repartiziun dles ressurses privilegiëia dagnora le monn todësch. Politicamënter é chësc da capì. An ne po nia perié de podëi sentè sön le schibus di atri bele plëgn. Le post resservè é mefo chël iadedô adöm coi schi. Chilò él da imparè dai fasciagn che cun süa Ual é bugn da defene cotan damì i interesc dla mendranza ladina arjunjan de gran obietifs, sciöche le Comun General. Al ne po nia ester che i ombolć ladins mësses tres jì a petlè desmostran diesc iade fedelté por trà fora val’ broscia.
La crisa atuala desmostrarà ciamò deplü chësc. I laûrs publics che é inće na valvola importanta por nostes imprejes, gnarà fać prinzipalmënter ti comuns todësc, i contribuć s’un jarà inće da n’atra pert. Les localitês ladines é pö zones privilegiades, insciö nes vëgnel dit.
N ejëmpl emblematich é chël dl SMG, de chël che al vëgn śëgn damanè n finanziamënt tres la cuta sön le turism. Al vëgn publizisé cun les fotografies dles valades ladines les atres valades de Südtirol.  I investimënć dl SMG se conzetrëia tles atres valades, mo i ladins paia y cun sües valades féjeres da locomotiva por döt Südtirol. Chësc dess indere gnì reconesciü, finanziamënć y ressurses adóron inće por fà jì inant la locomotiva.
Döt chësc por gauja de na raprejentanza politica imbarazënta, completamënter tles mans todësces, selezionada danter porsones saurides da oje e storje a plajëi.
De chësc n’à nia debojegn i ladins. Porchël él da spizoré les orëdles y ćiarè deplü sön i dëić y se fà avarëi i dërć che ala fin ô dì ressurses.

Ladins Dolomites